چهار خلبان، دو سوخو و یک مأموریت بی‌بازگشت/ روایت‌های حمله به العدید و سرنوشت نامعلوم سه خلبان

صفحه دوم: در میان روایت‌های جنگ ۴۰ روزه، یکی از مبهم‌ترین روایات به ماموریت و سرنوشت دو فروند سوخو-۲۴ نیروی هوایی ارتش ایران مربوط می‌شود؛ دو جنگنده‌ای که در روزهای نخست جنگ به سوی پایگاه العدید آمریکا در قطر پرواز کردند اما هیچگاه به آشیانه بازنگشتند.

بنا بر روایت رسمی، این دو فروند بمب افکن اهداف خود را یعنی نقاطی در پایگاه العدید آمریکا در قطر را زدند، اما هر دو در مسیر بازگشت بر فراز خلیج فارس سرنگون شدند. چهار خلبان این دو هواپیما ماه‌ها در سکوت خبری ماندند؛ تا اینکه ابتدا فرماندهان ارتش از بی‌خبری درباره سرنوشت آنها گفتند، سپس هویت یکی از آنان مشخص شد و در نهایت، در تازه‌ترین روایت تهران و دوحه، سرنوشت این سه خلبان به پرونده‌ای حقوقی و پیچیده میان ایران و قطر تبدیل شده است.

ماجرا به ۱۱ اسفند ۱۴۰۴، بازمی‌گردد. وزارت دفاع قطر همان روز اعلام کرد نیروی هوایی این کشور دو فروند سوخو-۲۴ ایرانی را که وارد حریم هوایی قطر شده بودند، سرنگون کرده است. دوحه گفت علاوه بر این دو هواپیما، تعدادی موشک بالستیک و پهپاد ایرانی نیز رهگیری شده‌اند. گزارش‌های منتشرشده بعدی حاکی از آن بود که جنگنده‌های F-۱۵ نیروی هوایی قطر برای رهگیری سوخوها وارد عمل شده‌اند.

اما در میانه جنگ کسی در ایران به این خبر واکنشی نشان نداد و در رسانه‌ها نیز به آن نپرداختند.

نخستین مدارک و شواهد از این روایت قطری‌ها، اواخر بهار گذشته، در یک مستند ویدئویی که از شبکه الجزیره پخش شد به نمایش در آمد. این مستند شامل خساراتی بود که ایران در حملات موشکی خود به اهدافش در قطر وارد کرده بود. در این بین تصاویری هم از لاشه‌های دو سوخوی ۲۴ ایرانی در قعر خلیج فارس نشان داده شد که غواصان قطری در حال بیرون کشیدن آنها از دریا بودند. بعد از آن همان لاشه‌های هواپیما و یک کلاه خلبان ایرانی روی میز گذاشته شده بود به نمایش درآمد.

با این وجود، بخش تصاویر هواپیماهای ایرانی باز هم مورد توجه رسانه‌ها در ایران قرار نگرفت.  

اما مقام‌های جمهوری اسلامی هیچ اطلاعاتی درباره چند و چون این ادعای قطری‌ها منتشر نکردند تا اینکه سرانجام ۲۱ خرداد حبیب‌الله سیاری، رئیس ستاد و معاون هماهنگ‌کننده ارتش، در یک برنامه تلویزیونی برای نخستین بار اصل مأموریت را تأیید کرد. سیاری گفت دو سوخو-۲۴ به سمت قطر رفتند و عملیات موفقیت آمیزی داشتند و اما از چهار خلبان که در این مأموریت حضور داشتند، خبری در دست نیست.

این اظهارات نشان داد مأموریت، دست‌کم در روایت تهران، صرفا یک پرواز رهگیری یا گشت هوایی نبوده است. نیروی هوایی ارتش برای حمله به یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه وارد عمل شده بود. در روایت ارتش، هواپیماها پس از عبور از سامانه‌های شناسایی و راداری متعدد، پایگاه العدید را بمباران کردند و در مسیر بازگشت هدف قرار گرفتند. اما روایت قطری‌ها این بود که دو هواپیما پیش از رسیدن به العدید و بر فراز خلیج فارس توسط جنگنده قطری رهگیری شده‌اند. 

نهایتا پس از بی‌واکنشی مقامات در ایران، سرانجام اواخر تیر ماه پس از تایید اصل عملیات، اعلام شد که پیکر یکی از چهار خلبان حاضر در عملیات به کشور بازگشته است و مراسمی برای تشییع و تدفین شهید مجید کاظمی برگزار شد.

اما از سه خلبان دیگر نامی در میان نبود؛ در روایات غیررسمی سه نام می‌آمد اما تایید نمی‌شدند. در نهایت در نامه‌ای که سردار باقرزاده مسئول کمیته مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح به صلیب سرخ جهانی نوشت، نام آن سه خلیان دیگر رسما منتشر شد؛ «مجید دشتیان»، «جواد صالحی» و «عمران به‌روشیان».

باقرزاده در نامه خود به صلیب سرخ نوشت: «برابر اطلاعات به‌دست آمده سه خلبان دیگر حادثه مورد اشاره، خلبانان (جواد صالحی، عبدالمجید دشتیان، عمران به روشیان) به‌طور زنده توسط نیروهای قطری به اسارت گرفته شده‌اند که متأسفانه از آن تاریخ تاکنون دولت قطر با وجود سپری شدن ۶ ماه برخلاف همه قوانین و مقررات بین‌المللی از جمله کنوانسیون‌های چهارگانه ژنو در خصوص ضرورت مراعات حقوق اسرای جنگی، حقوق مسلم این اسراء را نادیده گرفته و نقض نموده است و با وجود همه تلاش‌های دیپلماتیک و پیگیری‌های به‌عمل آمده، اجازه دیدار و مصاحبه و تماس اسراء با خانواده‌ها و مسئولان پیگیری کننده را نداده است که این امر در ذیل فصول مربوط به جنایات جنگی مورد توجه و رسیدگی است.»

با این وجود سخنگوی وزارت خارجه قطر با رد ادعای بازداشت سه خلبان تاکید کرد که تیم‌های جستجو و نجات قطر صرفاً وظایف خود را برای یافتن بقایای پیکر خلبانان انجام داده‌اند. به گفته وی، دوحه از طریق کانال‌های رسمی با طرف ایرانی ارتباط برقرار کرده و هماهنگی‌های لازم را برای تحویل پیکر یکی از خلبانان پیدا شده (شهید مجید کاظمی) طبق حقوق بشردوستانه بین‌المللی انجام داده است. الانصاری افزوده که قطر در ماه آوریل (اردیبهشت ۱۴۰۵) از یک تیم فنی و کارشناسی ایرانی دعوت کرده بود تا با سفر به دوحه از نزدیک در جریان جزئیات و اسناد عملیات جستجو و نجات قرار گیرند، اما طرف ایرانی تا کنون به این دعوت رسمی پاسخی نداده است.

در واکنش به این تکذیبیه، باقرزاده بازهم بر زنده و اسیر بودن سه خلبان تاکید کرد و خواستار همکاری قطری‌ها شد؛ درخواستی که طرف قطری هنوز واکنشی به آن نشان نداده است.

۲۹۲۹